Quk.nl | Alles over schoolplaten

Inkoop | verkoop | verhuur

Geschiedenis van de schoolplaat

De schoolplaat is een verzamelnaam voor leermiddelen die een voorstelling weergeven en een didactisch doel hebben. De opkomst van de schoolplaat heeft onder andere te maken  met een andere pedagogische en didactische kijk op kinderen.  Johan Amos Comenius (1592 – 1671) was een van de eersten die aanschouwelijk onderwijs propageerde.  Ook Jean Jacques Rousseau (1712 – 1778) vond dat kinderen moesten worden opgevoed vanuit hun natuurlijke ontwikkeling en aanleg. Johann Heinrich Pestalozzi volgde deze zienswijze. Hij wees op de grote betekenis van aanschouwing. De voorstellingstheorie was voor Johann Friedrich Herbart (1776 – 1841) het uitgangspunt. Kinderen leerden vooral door middel van de zintuigen. Verschillende waarnemingen leiden tot associaties die het leren bevorderen. Ook technische redenen hebben hun invloed gehad; er kon op groot formaat tegen redelijke prijzen worden gedrukt.

Schoolplaat over wandplaten


De eerste Nederlandse methode voor het aanschouwingsonderwijs kwam van de  onderwijzer B. Brugsma (1797 – 1868). Hij bracht de serie Veertig Platen voor het Aanschouwingsonderwijs in de Lagere en Kleine Kinderscholen (Wolters) uit, aanvankelijk voor hardhorende en dove kinderen. In 1855 werd door Eichman en Altmann de platenserie De Vaderlandsche Historieplaten voor Scholen en Huisgezinnen uitgegeven.
Onder invloed van de Wet op het Lager Onderwijs (1857) en het idee dat kinderen ‘aanschouwelijk’ onderwijs moest worden aangeboden, is het gebruik van de schoolplaat als didactisch middel toegenomen. Leerlingen waren tot dan toe vooral gewend om te leren van vertellingen en geschreven teksten.
De Utrechtse schilder en auteur H.J. van Lummel bracht in 1857 een platenserie voor het aanschouwelijk onderwijs uit. Spoedig volgden andere uitgevers zoals Ykema uit Den Haag. Andere bekende schoolplatenseries zijn Schoolplaten voor het Aanschouwingsonderwijs, Het Volle Leven, Ambachten en Bedrijven, Schoolplaten voor de Vaderlandsche Geschiedenis, Dieren in hun Omgeving en Nederland in Woord en Beeld van Uitgeverij J.B. Wolters uit Groningen. Daarnaast is een bekende serie de Aardrijkskundige Wandplaten van Nederland van Uitgeverij P. Noordhoff, eveneens uit Groningen. Beide uitgevers gaven ook topografische wandkaarten uit.



Schoolplaten werden in twee uitvoeringen uitgegeven. Er waren schoolplaten op karton geplakt en er waren platen op linnen geplakt. Vooral in de beginperiode was het met de kwaliteit van de inkten op de linnen platen minder goed gesteld. De onderwerpen en handelingen op de schoolplaten werden toegelicht in de bijbehorende docentenhandleidingen. De handleidingen werden geschreven door de redacteuren van de schoolplatenserie. Ze bevatten meestal een afbeelding van de besproken plaat. Verder was de handleiding voorzien van extra informatie, geïllustreerd met afbeeldingen. Na vele jaren intensief gebruik van schoolplaten als leermiddel werd in de tweede helft van de 20e eeuw de schoolplaat vervangen door modernere leermiddelen zoals filmstroken, dia’s en school-tv.