Quk.nl | Alles over schoolplaten

Inkoop | verkoop | verhuur

Wandplaten zijn te vinden op Verzameling in beeld


Schoolplaten in Utrecht Stad

Willibrord, apostel der Friesen

*Sint Salvatorkerk, gebouwd naast de Sint Maartenkerk

De Utrechtse jaarmarkt in de middeleeuwen

*Mariaplaats, zicht op de westgevel Mariakerk

In een middeleeuws klooster 

Een hagepreek buiten Utrecht 

*zicht op Vredenburg, Domkerk, Buurkerktoren, Oudaan, Huize Groenewoude

Willibrord, apostel der Friesen

*Sint Salvatorkerk, gebouwd naast de Sint Maartenkerk

De Utrechtse jaarmarkt in de middeleeuwen

*Mariaplaats, zicht op de westgevel Mariakerk

In een middeleeuws klooster 

Een hagepreek buiten Utrecht 

*zicht op Vredenburg, Domkerk, Buurkerktoren, Oudaan, Huize Groenewoude

In de rechtzaal 

*Arrondissementsrechtbank Hamburgerstraar 28

De Dom te Utrecht 

*zicht op de Dom en de Oude Gracht, werf en werfkelders

Een stad in de middeleeuwen 

*onderdelen uit verschillende steden, woonhuizen onder andere naar Utrechts voorbeeld

Unie van Utrecht 

*Domkerk, Grootte Kapittelhuis

Unie van Utrecht (Eichman, Altmann

*Arrondissementsrechtbank Hamburgerstraar 28

De Dom te Utrecht 

*zicht op de Dom en de Oude Gracht, werf en werfkelders

Een stad in de middeleeuwen 

*onderdelen uit verschillende steden, woonhuizen onder andere naar Utrechts voorbeeld

Unie van Utrecht 

*Domkerk, Grootte Kapittelhuis

Unie van Utrecht (Eichman, Altmann


Uitgevers in Utrecht (Stad)

Bentum, C.. van

Utrecht
*Wandplaten
Kaart van de provincie Utrecht
*Kaartmaker: H.J. van Lummel

Meer informatie:
Elders op deze site; artikel Utrecht en Schoolplaten(conceptversie), Antiquariaat Quaeckernack.



Breijer, C.A.E.

Dannenfelser, W.F.

Heide, van der

Kemink & Zoon

Leydenroth Van Boekhoven, W.

Post, Gebroeders van der

Vens

Verbond voor Veilig Verkeer

Versluys & Scherjon

- Personen

 


Personen


Lankhout, Samuel

*lithograaf/steendrukker

*geboren te Utrecht (1826)

Utrecht en schoolplaten

Utrechtse bedrijvenhebbeneen belangrijke bijdrage geleverd aan de productie en publicatie van schoolplaten en er zijn ook een aantal situaties vastgelegd op schilderijen die zijn gebruikt voor de productie van schoolplaten. Utrechtse onderwijzers, redacteuren, kunstenaars en drukkerijen zijn betrokken geweest bij uitgaven van ‘belangrijke’ uitgeverijen door heel het land.

Hendrik Jan van Lummel, ‘de vader van het plaatvertellen’,mag worden genoemd als de een van de eerste en meest productiefste illustratorsen redacteuren. Als jongen van zestien begon hij zijn loopbaan als hulponderwijzer bij een school om acht jaar later te worden benoemd tot hoofd van een openbare school in Houten. Gezien zijn protestants-christelijke achtergrond is het niet verwonderlijk dat hij in 1848 wordt benoemd tot hoofdonderwijzer aan de Vierde Hervormde Diaconieschool te Utrecht. De onderwijzer was ook lid van de Vereeniging voor het Christelijk Nationaal Schoolonderwijsen had daardoor een belangrijke bijdrage aan de samenstelling van schoolboekjes.

Van Lummel was geen voorstander van openbaar onderwijs en vond dat je als christelijke onderwijzer geen politieke activiteiten mocht bezigen. Hij was naast schoolhoofd ook schilder en combineerde zijn functies en ambacht voor het maken van verschillende series schoolplaten. Deze series bestonden uit schoolplaten en docentenhandleidingen. Er zijn ongeveer 150 platen die worden toegeschreven aan Van Lummel. De platen zijn onderverdeeld in vier series (zie Kemink). Van Lummel schilderde een groot deel van deze serie, maar zijnnaam blijft ook na zijn dood in 1877 verbonden aan de uitgave. Na het overlijden van Van Lummel aan een ernstige ziekte, wordt zijn schilderwerk overgenomen door Josef Hoevenaar. 

Overlijdensbericht van H.J. van Lummel via Delpler

Josef Hoevenaar werd als Utrechter geboren op de Zandbrugen overleed in de Nachtegaalstraat. Hoevenaar was onderwijzer in de teken-en schilderkunst. Hij volgde Van Lummel op. In het begin had hij dezelfde tekenstijl als zijn voorganger, maar later ontwikkelde hij een eigen tekenstijl. In 1899 volgt een ‘nieuwe zesde druk’ van 30 platen.

Een ander bekend illustrator voor het tekenonderwijs uit de provincie is Willem van Leusden. Van Leusden woonde in Maarssen/Maarsseveen. De kunstenaar gaf vanaf 1908 les op de Burgeravonschool voor jongens in Utrecht. In deze periode stond het tekenonderwijs nog onder invloed van de Reformbeweging. Rond 1900 kwamen er vanuit de VS, Engeland, Duitsland en Zweden nieuwe denkbeelden overwaaien over de psychologisch ontwikkeling van kinderen. De aandacht kwam te liggen op de natuurlijke ontwikkeling van kinderen en Van Leusden ontwikkelde hiervoor een tekenmethode.Hij maakte in 1927 voor de uitgeverij Nijgh en Van Ditmar uit Rotterdam een serie van twaalf platen voor het tekenonderwijs. Hij maakte deze serie samen met de lerares C. Bakhuizen van der Brink -Ozinga. De handleiding die er bij hoorde isHandleiding bij het tekenen op de lagere school. Van Leusden werkte ook voor de ‘School voor Kunst –Industrieel Onderwijs en de aan de Agatha Snellenschool in Utrecht. Bakhuizen van der Brink -Ozinga werkte aan het Gemeentelijk Lyceum voor Meisjes en aan de Gemeentelijke ULO in Utrecht. Hun methode was gericht op de motorische ontwikkeling van het kind. De serie telt twaalf platen. Ze zijn ontworpen voor het vijfde, zesde en zevende leerjaar (10-12 jaar). De serie bestaat uit: De stier, De kameel, Het geitje , Het stokpaardje, De kersen, De locomotief, De stoomboot, De zeilboot, De reiger, De poes, De wajangpop en De bewaarmap.

*In de ‘Scheen’ wordt vermeld dat hij in juli van het jaar 1926 is overleden. Volgens de website Hoevenaar-art wordt 20 augustus 1925 genoemd als datum van overlijden en wel in de Nachtegaalstraat

Herman Johann Isings is vooral bekend van zijn schoolplaten voor de vaderlandse geschiedenis. Voor Wolters (Noordhoff, Wolters-Noordhoff) heefthij het grootste aantal platen voorde serie Schoolplaten voor de vaderlandsche geschiedenis gemaakt. Bijna allemaal aquarellen maar ook een olieverfschilderij. De in Amsterdam geboren Isings is in 1909 met zijn vrouw in Soest gaan wonen. Het eerste huis van de kunstschilder is in 1908 gebouwd aan de Hollenweg, thans Kolonieweg. Hier woonden zij tot 1916 met zijn eerste gezin, tot aan het overlijden van zijn vrouw. Kort daarvoor waren hun drie kinderen overleden. Tussen 1916 en 1918 heeft Isings in Zeist gewoond. Tijdens de tweedewereldoorlog hielp Isings joodse onderduikers. Hierdoor moest hij is zijn huis in Soest verlaten om er uiteindelijk in 1948 terug te keren. Tot aan zijn dood heeft Isings in zijn huis in Soest gewoond. Hij overleed daar op 77 jarige leeftijd. Isings was ook illustrator van uitgaven van W.G. van de Hulst, de vader van collega illustrator W.G. van de Hulst jr. Over Isings zijn twee films gemaakt. De eerste in 1974 en de tweede is een portret uit 1976.2

Cornelis Jetses, bekend van onder andere Ot en Sien, de Vertelselplaat en het daarbij behorende Hoogeveens’leesplankje, de platenserie Het volle leven en de schoolplaten Aan het hof van Karelde Groote enTer Walvischvaart heeft enige tijd in Zeist gewoond en gewerkt.Hij woonde en werkte daar tussen van 1909 tot en met 1919. Jetses heeft twee woonadressen gehad in Zeist. Eerst woonde hij op de Tulpstraat 18 en later verhuisde hij naar de Bergweg 37.Dit huis met atelier liet hij zelf bouwen. De illustrator Isings heeft na het overlijden van zijn vrouw enige tijd bij de familie Jetses ingewoond. Jetses zou zich voor het interieurvan de korenmolen hebben laten inspireren door de in 19814 afgebroken Zeister molen ‘De vriendschap’ van H. Schuurman. Ter ere van de tekenaar is in 1986 een bronzen sculptuur van Ot en Sien in Zeist geplaatst en door zijn dochter onthuld.Een replica hiervan wordt door de gemeente Zeist als waarderingssymbool uitgereikt aan personen die zich voor de Zeister samenleving hebben ingezet.Het beeld is te vinden in de buurt van de Promenade in het centrum van Zeist.In 1909 maakte Jetses twaalf platen voor het Zomerhalfjaar (II grasland, IV bouwland). In dit jaar maakte hij ook het ontwerp voorde Vertelselplaat. De uiteindelijke eerste versievan het verbeterde leesplankje en de bijbehorende vertelselplaat verschijnt in 1910. Rond 1911 wordt ook de plaat Ter Walvischvaartuitgegeven.

Tulpstraat, Zeist   Bergweg, Zeist

Ook de in Utrecht geboren Willem G.van de Hulst jr.heeft een aantal schoolplaten gemaakt. Van de Hulst was illustrator voor zijn vader; W.G. van de Hulst sr. Hij illustreerde onder andere kinderboeken. Van der Hulst schreef ook zelf verhalen en was daarnaast kunstschilder. Hij maakte ook meerdere schoolplaten. Vooral bekend zijn de zogenaamde ‘zomerplaat ’(1957)en de ‘winterplaat’ (1960), behorend bij de methode ‘ik zie, ik zie wat jij niet ziet ’van uitgeverij N. Samsom uit Alphen aan de Rijn en later bij Den Hertog uit Houten(?). Bij de methode Duizend jaar (1966) behoort de grote ‘Stedenplaat’. Tenslotte is er de methode ‘luister-kijk-lees’/ ‘de vier jaargetijden ’(1972). Daarbij horen de wandplaten Herfst in het bos, Winter in het weiland, Voorjaar aan het water en Zomer aan zee. Van de Hulst heeft tot op hoge leeftijd gewerkt in zijn atelier in Nieuwersluis. [titels verschillen in verschillende bronnen!)

Frans van Noorden is niet in Utrecht geboren, maar heeft er wel lange tijd gewoond en gewerkt. Hij is illustratoren ook auteur van een schoolplatenserie voor bijbelse geschiedenis bij Uitgeverij Sint Gregoriushuis.De serie heet Bellarminus Bijbelplatenen bestaat uit twee keer 30 platen. De serie is verdeeld in het oude (eerste 30 platen) en het nieuwe (laatste 30 platen) testament.

Andere illustratoren van schoolplaten die in de provincie Utrecht hebben gewoond zijn:

Adriaan Herman Gouwe heeft tussen 1921 en 1924 in Eemnes gewoond en gewerkt. Voor Uitgeverij Noordhoff uit Groningen maakte hij voor de schoolplatenserie Nederlandsche Landschappen, Aardrijkskundige Wandplaten van Nederlandde schilderijen voor de platen Landschap bij een Eschdorp / Een Esch in Drenthe(1912), De Drentsche heide(1913) en Een zandverstuiving(1915).Ferdinand Hart Nibbrig heeft tussen 1907 en 1908 in Rhenen gewoond en gewerkt. Voor Uitgeverij Noordhoff uit Groningen maakte hij voor de schoolplatenserie Nederlandsche Landschappen, Aardrijkskundige Wandplaten van Nederlandde schilderijen voor de platen Vlieland en het Vlie (1913), Een terp in het noorden van Friesland (1914) en (Dorpsgezicht) Zoutelande (1915).

August Willem van Voorden heeft gewoond en gewerkt in Oud-Loosdrecht en Nieuw Loosdrecht in 1912 en 1913. Deze gemeenten behoorden toen nog bij de provincie Utrecht. Door zijn vele werk in en over Rotterdam werd hij ook wel ‘de Breitner’ van Rotterdam genoemd. Voor Uitgeverij Noordhoff uit Groningen maakte hij voor de schoolplatenserie Nederlandsche Landschappen, Aardrijkskundige Wandplaten van Nederlandschilderijen voor de platen De Boompjes te Rotterdam (1912) en Vóór Dordrecht (1913).

Ludwig Willem Reijmert Wenckebach heeft gewerkt in Utrecht tussen 1880 en 1886. Hier volgde hij in 1878 –1879 ook schilderlessen van Van Lokhorst. Hij heeft tevens gezichten van het dorp Breukelen gemaakt. Voor Uitgeverij Noordhoff uit Groningen maakte hij voor de schoolplatenserie Nederlandsche Landschappen, Aardrijkskundige Wandplaten van Nederlandde schilderijen voor de platen Een duinlandschap bij Schoorl (1912) en Aan het strand (1915)

Dirk of Derk Wiggers is in Amersfoort geboren. Voor Uitgeverij Noordhoff uit Groningen maakte hij voor de schoolplatenserie Nederlandsche Landschappen, Aardrijkskundige Wandplaten van Nederlandde schilderijen voor de platen De Maas in Limburg (1914) en De Rijn bij Wageningen (1915).

Hendrik Jan Wolter woonde en werkte onder andere in Leusden. Voor Uitgeverij Noordhoff uit Groningen maakte hij voor de schoolplatenserie Nederlandsche Landschappen, Aardrijkskundige Wandplaten van Nederlandde schilderijen voor de platen Weidelandschap bij Schiedam (1913), Het Merwedekanaal (1915), De zuidoostrand der Veluwe (1916), Landbouw aan de Noordkust van Groningen (1916), Een ven bij Oisterwijk (1926), De Groote Sluis te IJmuiden (1934), Het Koninklijk Paleis te Amsterdam (1934) en Het stadhuis te Middelburg (1934 )Met deze acht platen heeft hij een belangrijke bijdrage geleverd aan deze serie.

H. Wagenvoort Voor de firma Wolters werkte H. Wagenvoort ‘hoofd eener christelijke school te Utrecht’ als redacteur. Hij schreef de docentenhandleidingen die bij de geschiedenisplaten hoorden. Op 4 augustus 1926 overleed hij op 65-jarige leeftijd. Hermanus Wagenvoort is de zaterdag na zijn overlijden op de tweede algemene begraafplaats in Utrecht begraven. In het Utrechts Nieuwsblad van 9 augustus 1926 staat te lezen dat de ‘ontslapene’ onder grote belangstelling ter aarde is besteld. Een van de aanwezigen was J.W. de Jonhg waarmee hij de serie Schoolplaten voor de Vaderlandsche Geschiedenisheeft gemaakt.

H. Werkman Een ander bekend redacteur bij dezelfde Uitgeverij Wolters uit Groningen was J.H. Werkman. Hij was van katholieke huize. Werkman was na zijn opleiding aan de Aartsbisschoppelijke Kweekschool in Hilversum als docent werkzaam in Utrecht aan de Sint Antoniusschool. Daarna ging hij naar de katholieke ulo-school in Leiden. In 1921 start hij op de r.k. ulo-school in Zeist. Vanaf 1927 geeft hij ook les aan de Zeister Handelsavondschool(HAS). In 1961 wordt Werkman gehuldigd voor zijn veertigjarig jubileum aan de Andreasschool gelegen aan de Rozenstraat in Zeist.In de Nieuwe Zeister Courant van woensdag 4 september wordt gewag gemaakt van het overlijden van Werkman. ‘Van zijn hand verscheen ook een uitstekende methode voor het geschiedenisonderwijs,’ waarmee werd verwezen naar zijn bijdrage aan de docentenhandleidingen. Voor deze methode schreef hij vanaf 1927 de katholieke versie bij de schoolplaten.