Quk.nl | Alles over schoolplaten

Inkoop | verkoop | verhuur

Techniek / materiaal

Schoolplaten zijn gemaakt van en samengesteld uit verschillende materialen. De keuze van de materialen bestond uiteraard uit een goede verhouding tussen de prijs en de kwaliteit. Dan was er ook nog de mogelijkheid om te kiezen voor de juiste vorm en presentatie. Een grote uitgever zal andere keuzes gemaakt hebben, dan de onderwijsman of kunstenaar die in eigen beheer een (school)plaat uit gaf. Daarnaast bestaan er ook platen en kaarten die door bedrijven als reclamemateriaal zijn uitgegeven.

Foto van een werkplaats waar kaarten worden gemaakt (Wolters)

Foto van een werkplaats waar kaarten worden gemaakt (Wolters)

Houten stok JB Wolters

Foto: Houten stok als ophangsysteem voor schoolplaten.

De afbeeldingen van schoolplaten werden gemaakt door kaartmakers, kunstenaars of illustratoren. De originelen zijn bijvoorbeeld aquarellen, olieverfschilderingen, krijttekeningen of pasteltekeningen. Deze afbeeldingen werden op papier gedrukt (steendruk of andere druktechniek), vaak werd het nog op een ‘drager’ (bijvoorbeeld karton of linnen) bevestigd. Daardoor was er de keuze uit een oprolbare versie of een harde versie (karton). Sommige kartonnen schoolplaten zijn opvouwbaar en er zijn platen met bewegende delen. Wandkaarten bestaan vaak uit verschillende vellen of bladen. Later werden er ook andere ‘dragers’ gebruikt om de afbeelding op weer te geven. Denk hierbij aan rubberen reliëfkaarten en kunststof ondergrond.


Het materiaal waaruit wandplaten en wandkaarten (schoolplaten) kunnen bestaan:

  • Papier (soms 'gevoerd' met papier, info achterkant boekje van Wolters)
  • Leilinnen / leidoek en of leipapier (zwarte, beschrijfbare ondergrond)
  • Karton / carton
  • Bordpapier (bijvoorbeeld Van Lummel 1886)
  • Wasdoek (soms) met olieverf bedrukt)
  • Kunststof
  • Rubber
  • Linnen
  • Katoen

Leidoek1  Leidoek2

Een schoolplaat kan ook de volgende onderdelen bevatten en/of worden afgewerkt met:

  • Vernis
  • Hoekjes/hoeken (aluminium / metaal)
  • Koperen randlijstjes
  • Stokken ('afneembare rollen', systeem Keiser)
  • Metalen staven
  • ‘gedraaide knoppen’
  • Ogen / ringen

Hoekje wandplaat


Verder valt nog te denken aan druktechniek en kleuren.

Enkele voorbeelden uit advertenties:

G.B van Goor 1845: 'Deze kaart heeft eene breedte van 16 en en eene hoogte van 18 palmen, en wordt tegen den zeer geringen prijs van f. 4,80 gekleurd in losse bladen geleverd, terwijl dezelve op katoen met rollen voor H.H. Inteekenaren slechts f. 7,70 zal kosten.'

Oomkes 1847: ‘op stevig blaauw papier geplakt met rollen, door strooken katoen voor het inscheuren, gewaarborgd’

A.L. Land 1892: 'Heeren Onderwijzers worden attent gemaakt op de Leiwandkaarten in heldere en doffe kleuren."


Mogelijke proefdruk Van Geldorp

Hierboven een mogelijke proefdruk van een wandplaat over Sint Nicolaas gemaakt door van Geldorp De afbeelding is afkomstig van Verzameling in beeld)